فهرست مطالب
- ریزش مشتری چیست؟+ محاسبه فرمول نرخ ریزش مشتری
- ریزش مشتری چیست؟
- ارتباط نرخ ریزش مشتری با CRM
- شاخصهای مرتبط با نرخ ریزش مشتری
- چرا ریزش مشتری مهم است؟
- چگونه نرخ ریزش مشتری را محاسبه کنیم؟
- انواع ریزش مشتری
- نرخ ریزش نرخ ریزش مشتری چقدر است؟
- مهمترین دلایل ریزش مشتری چیست؟
- راهکارهای کاهش نرخ ریزش مشتری
- مدیریت فرآیند ریزش مشتری
- مدلهای ریزش مشتری
- روشهای شناسایی و کاهش نرخ ریزش مشتری
- هوش مصنوعی چگونه میتواند به حداقل رساندن ریزش کمک کند؟
- کاهش ریزش مشتری

ریزش مشتری چیست؟
ریزش مشتری یا فرسایش مشتری (به انگلیسی Customer Churn Rate)، قطع رابطه مشتری با شرکت شما در یک دوره زمانی ریزش مشتری نام دارد.
هر چه نرخ ریزش مشتری کمتری داشته باشید، مشتریان بیشتری را حفظ خواهید کرد.
نرخ ریزش مشتری در دوره های ماهانه، سه ماهه،شش ماه و یکساله محاسبه میشود.
نرخ ریزش مشتری یکی از شاخص های مهم برای شناسایی سلامت یک کسب و کار شماست. زیرا نرخ ریزش بالا باعث کاهش درآمد بالا میشود و به نتیجه کسب و کار شما لطمه میزند. افزایش نرخ ریزش یعنی سلامت کسب و کار شما در خطر است.
در بسیاری از کسبوکارهای اشتراکی مانند SaaS، فروشگاههای اینترنتی، اپلیکیشنها و شرکتهای خدماتی، نرخ ریزش مشتری یکی از مهمترین KPI های مدیریتی به شمار میرود.
ارتباط نرخ ریزش مشتری با CRM
نرخ ریزش یکی از شاخص های کلیدی CRM است. پیشبینی و پیشگیری از ریزش مشتری، بخش مهمی از مدیریت ارتباط با مشتری، تلقی میگردد. دراین میان، پیشبینی، محاسبه و پیشگیری از ریزش مشتریان، به کمک نرم افزار CRM تمایل بسیاری از مدیران را برای خرید این نرم افزار به خود جلب نموده است.
نرم افزار CRM با تحلیل رفتار مشتریان، بررسی سوابق خرید، ثبت تعاملات و شناسایی مشتریان غیرفعال، به کسبوکارها کمک میکند قبل از ریزش مشتری اقدامات لازم را انجام دهند.
شاخصهای مرتبط با نرخ ریزش مشتری
کسبوکارها برای درک بهتر ریسک ریزش مشتری، باید چندین شاخص دیگر را نیز دنبال کنند.
- امتیاز رضایت مشتری (CSAT)
- شاخص خالص ترویجکنندگان (NPS)
- امتیاز تلاش مشتری (CES)
- نرخ استفاده از محصول
چرا ریزش مشتری مهم است؟
نرخ ریزش مشتری برای ارزیابی اثربخشی تلاش های بازاریابی و رضایت کلی مشتریان شما ضروری است. همچنین حفظ مشتریانی که در حال حاضر دارید در مقابل به دست آوردن مشتریان جدید آسانتر و ارزانتر است. با توجه به محبوبیت مدلهای کسبوکار اشتراکی، برای بسیاری از کسبوکارها بسیار مهم است که بفهمند مشتریانشان کجا، چگونه و چرا ممکن است سرگردان شوند.
طبق تحقیقات، هزینه جذب مشتری جدید میتواند چندین برابر بیشتر از حفظ مشتری فعلی باشد. به همین دلیل کاهش نرخ ریزش تاثیر مستقیمی بر افزایش سودآوری کسبوکار دارد.
چگونه نرخ ریزش مشتری را محاسبه کنیم؟
مراحل محاسبه نرخ ریزش
- یک دوره زمانی را تعیین کنید: ماهانه، سالانه یا سه ماهه.
- تعداد مشتریانی که در ابتدای دوره زمانی داشتید را تعیین کنید.
- تعداد مشتریانی را که تا پایان دوره زمانی ریزش کرده اند را تعیین کنید.
- تعداد مشتریان از دست رفته را بر تعداد مشتریانی که قبل از ریزش داشتید تقسیم کنید.
- عدد محاسبه شده از مرحله 4 را در 100 ضرب کنید.
به عنوان مثال، فرض کنید شرکت نرم افزاری فرادیس در ابتدای سه ماهه گذشته 500 مشتری داشت.با این حال، شما همچنین 50 مشتری را به دلیل قراردادهای منقضی شده و چند تعامل ضعیف با خدمات مشتری از دست دادید. این بدان معناست که نرخ ریزش در سه ماهه شما 50 مشتری ریزش شده تقسیم بر 500 مشتری قبلی خواهد بود و 50 تقسیم بر 500 0.10 است.
ضرب در 100، به شما نرخ ریزش 10٪ را می دهد.
در اینجا به نظر می رسد که وقتی حساب را انجام می دهید:
نرخ ریزش مشتری = (مشتریان از دست رفته ÷ کل مشتریان در شروع دوره زمانی) x 100
نرخ ریزش مشتری = (50 ÷ 500) 100
نرخ ریزش مشتری = (0.10) × 100
نرخ ریزش مشتری = 10٪
برای تعیین درصد درآمدی که به دست آمده است، تمام درآمدهای تکرارشونده ماهانه (MRR) خود را در ابتدای ماه بگیرید و آن را بر درآمد تکراری ماهانه ای که در آن ماه از دست داده اید – منهای هر گونه ارتقا یا درآمد اضافی از مشتریان فعلی تقسیم کنید. فروش های جدید را در ماه لحاظ نکنید، زیرا به دنبال میزان درآمدی که از دست داده اید هستید. درآمد جدید از مشتریان فعلی درآمدی است که شما به دست آوردهاید.
بعد از محاسبه نرخ ریزش وقت کاهش نرخ ریزش است
اکنون که متوجه شدید نرخ ریزش شما چقدر است، در مرحله بعد باید نرخ ریزش را مخصوصا اگر بالا هست، کاهش دهید. نرخ ریزش اجتناب ناپذیر است، مشتریان ورشکسته میشوند تغییر شغل میدهند. اما زیاد بودن نرخ ریزش برای هر کسب و کاری خطرناک است.نرخ ریزش را نمیتوان به صفر رساند اما میتوان آن را کاهش داد.
انواع ریزش مشتری
1. ریزش داوطلبانه
زمانی که مشتری به صورت آگاهانه تصمیم به قطع همکاری با شما میگیرد ریزش داوطلبانه اتفاق میافتد.نمونههایی از ریزش داوطلبانه شامل مشتریانی است که تصمیم میگیرند دیگر محصولی از شما نخرند، به محصول رقبا روی آورند، به افزایش قیمت واکنش نشان دهند یا تجربه بدی از شرکت شما دارند.
2. ریزش غیرداوطلبانه
زمانی که مشکلات پرداخت، مسائل فنی یا عوامل خارج از کنترل شرکت شما باعث قطع همکاری مشتری با شما میشود.مثلا ورشکستگی و تغییر شغل مشتری باعث میشود که محصول یا خدمات شرکت شما برای مشتری ارزشمند نباشد.مشکلات فنی یا پرداختی و بلایای طبیعی یا جنگ نیز میتواند منجر به ریزش غیرداوطلبانه مشتری شود.
نرخ ریزش نرخ ریزش مشتری چقدر است؟
نرخ ریزش خوب یا قابل قبول از 2٪ تا 8٪ است، به خصوص برای مشاغل B2C SaaS که راه حل های خدماتی ارائه میدهند. نرخ ریزش هر چه کمترباشد، بهتر است، یا میتواند تأثیر قابل توجهی بر درآمد ماهانه دوره ای شما (MRR) داشته باشد.
نرخ ریزش سالانه چیست؟
نرخ ریزش سالانه به درصد از دست دادن مشتریان در طول یک سال اشاره دارد. برای محاسبه نرخ ریزش سالانه، باید به تعداد مشتریانی که در ابتدای سال داشتید و سپس به تعداد مشتریانی که در پایان سال داشتید نگاه کنید.آن دو عدد را کم کنید. سپس آن را بر تعداد مشتریانی که در ابتدای سال داشتید تقسیم کنید و در 100 ضرب کنید.
نرخ ریزش ماهانه چیست؟
نرخ ریزش ماهانه به درصد از دست دادن مشتریان در طول یک ماه اشاره دارد. برای محاسبه نرخ ریزش ماهانه، تعداد مشتریانی را که در طول ماه از دست داده اید بر تعداد مشتریانی که در ابتدای ماه داشتید تقسیم کنید. حاصل را در 100 ضرب کنید.
نرخ ریزش را برای کاهش گردش مالی مشتری محاسبه کنید
محاسبه نرخ ریزش ممکن است کار ناخوشایندی به نظر برسد، اما پیگیری آن برای درک اینکه چه چیزی ممکن است در سطح خدمات مشتری اشتباه باشد، بسیار مهم است. نرخ ریزش را در طول یک سال یا یک ماه محاسبه کنید، سیستم های خدمات مشتری خود را بهبود ببخشید. روی نمایندگی های خدمات مشتری خود سرمایه گذاری کنید و شاهد کاهش نرخ ریزش خود باشید.
بعد از محاسبه نرخ ریزش وقت کاهش نرخ ریزش است.اکنون که متوجه شدید نرخ ریزش شما چقدر است، در مرحله بعد باید نرخ ریزش را مخصوصا اگر بالا هست، کاهش دهید.
مهمترین دلایل ریزش مشتری چیست؟
- پشتیبانی ضعیف
- قیمتگذاری نامناسب
- کیفیت پایین خدمات
- تجربه کاربری ضعیف
- عدم ارتباط مناسب با مشتری
- فعالیت بهتر رقبا
راهکارهای کاهش نرخ ریزش مشتری
- استفاده از CRM
- بهبود خدمات پشتیبانی
- پیگیری مشتریان غیرفعال
- ارائه تخفیف و پیشنهاد ویژه
- نظرسنجی از مشتریان
- افزایش کیفیت خدمات و تجربه مشتری
مدیریت فرآیند ریزش مشتری
- مشتریانی که به هر دلیلی تمایل به فعالیت با شرکت شما را ندارند و از همکاران شما خرید میکنند. آنالیز و شناسایی عوامل ریزش این دسته از مشتریان یک عامل مهم در بهبود سیستم مدیریت ارتباط با مشتری CRM است.
- مشتریانی که مدت زمانی طولانی است که از خدمات و محصولات شما استفاده نمیکنند. سعی کنید با حفظ و تقویت رابطه با این دسته از مشتریان مجددا آنها را فعال کنید. ارایه تخفیفات میتواند عامل تحریک کننده برای خرید مجدد از شما گردد.
- مشتریانی سوخته افرادی که به دلیل مشکلات مالی یا هر دلیلی دیگری از شما و رقبای شما خرید نمیکنند. مانند شرکتهای ورشکسته یا غیر فعال که بررسی و پیگیری بیشتر در مورد این شرکتها اهمیتی ندارد.
مدلهای ریزش مشتری
اگرچه نرخ ریزش مشتری برای همه شرکتها با فرمول یکسانی محاسبه میشود، اما چندین مدل ریزش مشتری وجود دارد که شرکتها میتوانند از آنها برای ردیابی و پیشبینی ریزش در آینده استفاده کنند. برای ساخت موفقیتآمیز این مدلها، شرکتها باید چندین پرسش را تحلیل کنند؛ از جمله اینکه چرا مشتریان میمانند یا میروند، چه عواملی منجر به ریزش میشود و آن عوامل تا چه حد وجود دارند یا شایع هستند.
- مدلهای پیشبینیکننده ریزش
- مدلهای پیشگیرانه ریزش
- تحلیل بقا
- تشخیص ناهنجاری
1.مدلهای پیشبینیکننده ریزش
این یک مدل مبتنی بر داده است که نقاط داده را دریافت کرده و بدون هیچ مداخلهای، نرخهای ریزش در آینده را پیشبینی میکند.
2.مدلهای پیشگیرانه ریزش
این مدل از همان رویکرد مدل پیشبینیکننده استفاده میکند، اما تکنیکهایی را که به کاهش ریزش کمک میکنند، مانند تغییرات قیمتگذاری، قابلیتهای جدید یا رویکردهای نوین در پشتیبانی مشتری، ترسیم مینماید.
3.تحلیل بقا
این مدل که به مدل «زمان تا رویداد» نیز معروف است، میتواند بر اساس دادههای خرید، دادههای تاریخی و شرایط فعلی، پیشبینی کند که یک مشتری چه زمانی ریزش خواهد داشت. این مدل بهویژه برای شرکتهای B2B با محصولات گرانقیمت که میتوانند منابعی را برای حفظ هر مشتری اختصاص دهند، مفید است. همچنین میتواند با کمک به شرکتها در درک اینکه آیا در معرض خطر یک ریزش انبوه هستند یا خیر، در سطح کلان ارزشمند باشد.
4.تشخیص ناهنجاری
این مدلها میتوانند رویدادهای بالقوهای را که ممکن است باعث افزایش ریزش مشتری شوند شناسایی کرده و به شرکتها فرصت دهند تا برای اصلاح آنها یا تغییر استراتژی جهت به حداقل رساندن تأثیرشان اقدام کنند. نمونههایی از ناهنجاریهایی که شرکتها باید پیگیری کنند عبارتند از: افزایش ناگهانی بازخوردهای منفی مشتریان، کاهش میزان استفاده و افزایش درخواستهای مرجوعی یا بازپرداخت وجه.
روشهای شناسایی و کاهش نرخ ریزش مشتری
شرکتها ابزارها و رویکردهای پیشگیرانه متعددی برای کاهش ریزش مشتری در طول «سفر مشتری»، بهویژه در میان مشتریان در معرض خطر، در اختیار دارند.
- شناسایی مشتریان در معرض خطر
- سرمایهگذاری در موفقیت مشتری
- خدمات مشتری عالی
- قیمتگذاری منصفانه
- تصمیمگیری مبتنی بر شاخص
- فرآیند خوشآمدگویی (Onboarding) فوقالعاده
- برنامههای وفاداری قوی
1.شناسایی مشتریان در معرض خطر
شرکتها باید روی ابزارهای پیشرفته مدیریت ارتباط با مشتری (CRM) برای ردیابی فعالیتهای مشتریان خود سرمایهگذاری کنند. آنها همچنین میتوانند از فناوریهای هوش مصنوعی مانند یادگیری ماشین برای تحلیل بهتر دادههای هر مشتری استفاده کنند که این امر میتواند شناسایی مشتریانی که احتمال ریزش دارند را زودتر از زمانی که تیمهای موفقیت مشتری بهصورت دستی انجام میدهند، ممکن سازد.
2.سرمایهگذاری در موفقیت مشتری
این مفهوم با «خدمات مشتری» که بیشتر واکنشی نسبت به مشکلاتِ پیشآمده است، متفاوت است. «موفقیت مشتری» در حین استفاده از محصول یا خدمت با مشتری همراه میشود تا اطمینان حاصل شود که آنها بیشترین بهره را میبرند. این کار به شرکتها کمک میکند مشتریانی را که در معرض خطر ریزش هستند شناسایی کنند. کسبوکارهای SaaS در موفقیت مشتری سرمایهگذاری کردهاند تا مشتریان را راضی نگه دارند و آنها را به استفاده کافی از محصولات ترغیب کنند تا هزینههای ماهانه برایشان توجیهپذیر باشد.
3.خدمات عالی به مشتری
کاهش ریزش گاهی به سادگیِ بهبود کیفیت خدمات مشتریانی است که شرکت ارائه میدهد. به عبارت دیگر، خدمات مشتری ضعیف میتواند بهسرعت مشتریان راضی را به مشتریانی تبدیل کند که در نهایت ریزش میکنند. با مشتریانی که بازخورد ارائه میدهند با نهایت احترام رفتار کنید و فوراً به نیازهای آنها پاسخ دهید.
شرکتها فناوریهای پیشرفته متعددی در اختیار دارند که اکنون میتوانند برای بهبود روابط با مشتری از آنها استفاده کنند. استفاده از پردازش زبان طبیعی (NLP) میتواند به شرکتها کمک کند دادههای مشتری را بهتر تحلیل کنند تا رضایت مشتری را درک نمایند؛ سپس میتوانند این دادهها را در مدلهایی قرار دهند تا نرخ متوسط ریزش را تعیین کنند.
آنها میتوانند از چتباتهای مبتنی بر هوش مصنوعی برای پاسخگویی به سوالات ساده مشتریان استفاده کنند تا کارشناسان خدمات مشتری آزاد شوند و به مسائل پیچیدهتر رسیدگی کنند.
4.قیمتگذاری منصفانه
مشتریان ممکن است محصولات یا خدمات یک شرکت را دوست داشته باشند، اما اگر فکر کنند قیمت نسبت به آنچه دریافت میکنند بسیار بالاست، خرید را متوقف میکنند. شرکتها باید تحقیقات قیمتگذاری انجام دهند تا قیمتها را همسو با رقبا و آنچه مشتریان انتظار دارند بپردازند، حفظ کنند.
5.تصمیمگیری مبتنی بر شاخص
درک و ردیابی شاخصهای خاص میتواند به نظارت بر ریزش احتمالی کمک کند. هم امتیاز رضایت مشتری (CSAT) و هم شاخص خالص ترویجکنندگان (NPS) به درک میزان رضایت مشتریان از محصولات و خدمات شرکت کمک میکنند. CSAT از مشتریان میخواهد رضایت خود را در مقیاس ۱ تا ۱۰ رتبهبندی کنند. NPS از مشتریان میپرسد که چقدر احتمال دارد یک محصول یا خدمت را به همتایان خود توصیه کنند.
اگر این شاخصها شروع به کاهش کنند، نشانه آشکاری است که پایگاه مشتریان شرکت در معرض خطر ریزش قرار دارد. رهبران میدانند که باید برای بهبود تجربه مشتری و کاهش ریزش اقدام کنند.
6.برنامههای وفاداری قوی
ایجاد وفاداری به برند راهی عالی برای کاهش ریزش مشتری است. برای مثال، شرکت میتواند به مشتریان فعلی مشوقهایی ارائه دهد، مانند تخفیف یا محصولات رایگان برای روز تولد، یا در صورتی که مشتریان مبلغ مشخصی را هزینه کنند. این روشی عالی برای راضی نگهداشتن مشتریان خوب از محصولات شرکت است. تشویق به وفاداری میتواند به مزایای دیگری مانند افزایش پتانسیل برای بیشفروشی (Upselling) منجر شود.
7.فرآیند خوشآمدگویی (Onboarding) فوقالعاده
یکی از بهترین راهها برای جلوگیری از از دست دادن مشتریان، تمرکز بر ارائه خدمات عالی به مشتریان جدید در ابتدای شکلگیری رابطه است. شرکتها میتوانند آموزشها، سوالات متداول (FAQ) و راهنماهای خودیار ارائه دهند تا مسیر موفقیت را برای مشتریان هموار کرده و به آنها کمک کنند از محصولات شرکت بهتر استفاده کنند.
هوش مصنوعی چگونه میتواند به حداقل رساندن ریزش کمک کند؟
سرمایهگذاری در هوش مصنوعی میتواند به شرکتها کمک کند تا مسائل مربوط به ریزش مشتری را از چندین طریق مدیریت کنند.
- جمعآوری و تحلیل بهتر دادهها
- پشتیبانی سریعتر و جامعتر از مشتری
- مدلها و شبیهسازیها
- تجربیات مشتری رضایتبخشتر و همهکاناله (Omnichannel)
- تحلیلهای پیشبینیکننده دقیقتر
کاهش ریزش مشتری یکی از شاخص های مهم ارتباط با مشتری CRM است. کاهش نرخ ریزش یکی از شاخص های سلامت کسب و کار شماست.
در کنار محاسبه ریزش استراتژی عملی برای کاهش نرخ ریزش اهمیت زیادی دارد.

